vô định luận

Định nghĩa

1. Danh từ (Triết học):
   • Học thuyết phủ nhận tính tất định, khẳng định tính ngẫu nhiên, tự do của sự vật và hiện tượng: "vô định luận" là quan điểm triết học cho rằng các sự kiện trong tự nhiên và xã hội không bị chi phối bởi quy luật nhân quả hay một trật tự tất yếu nào, mà diễn ra một cách ngẫu nhiên, không có nguyên nhân tiền định.
   • Quan điểm đối lập với thuyết tất định: "vô định luận" bác bỏ ý tưởng rằng mọi sự kiện đều có nguyên nhân và kết quả tất yếu, nhấn mạnh vào sự tự do của ý chí hoặc tính bất khả dự đoán của vũ trụ.

Ví dụ sử dụng

• Danh từ:
  • Vô định luận cho rằng hành vi con người không bị ràng buộc bởi bất kỳ quy luật nào. (Học thuyết này khẳng định con người có tự do tuyệt đối trong lựa chọn.)
  • Trong vật lý lượng tử, một số nhà khoa học ủng hộ vô định luận khi cho rằng các hạt hạ nguyên tử hoạt động ngẫu nhiên. (Quan điểm này phủ nhận tính tất định ở cấp độ vi mô.)

Các cách sử dụng nâng cao

• "Chủ nghĩa vô định luận": một biến thể của vô định luận, nhấn mạnh vào tính ngẫu nhiên như nguyên lý cơ bản của vũ trụ.

  • Chủ nghĩa vô định luận thường được dùng để phê phán thuyết tất định cứng nhắc. (Quan điểm này cho rằng mọi thứ đều có thể xảy ra mà không cần nguyên nhân.)

• "Vô định luận đạo đức": quan điểm cho rằng các quyết định đạo đức không bị chi phối bởi quy tắc hay nguyên tắc cố định.

  • Vô định luận đạo đức dẫn đến việc phủ nhận trách nhiệm cá nhân. (Nếu không có quy tắc, con người không thể bị quy trách nhiệm.)

Biến thể và từ gần giống

• Tất định luận (danh từ): học thuyết đối lập, cho rằng mọi sự kiện đều có nguyên nhân và diễn ra theo quy luật tất yếu — trái nghĩa với vô định luận.

  • Tất định luận khẳng định rằng mọi hiện tượng đều có thể dự đoán được. (Quan điểm này nhấn mạnh vào tính nhân quả.)

• Ngẫu nhiên luận (danh từ): một dạng của vô định luận, tập trung vào vai trò của ngẫu nhiên trong vũ trụ.

  • Ngẫu nhiên luận cho rằng sự ngẫu nhiên là yếu tố cốt lõi của thực tại. (Quan điểm này giống vô định luận nhưng nhấn mạnh hơn vào tính bất ngờ.)

Từ đồng nghĩa

• Phi tất định luận: cách gọi khác của vô định luận, nhấn mạnh vào sự phủ nhận tính tất định.
• Thuyết bất định: thuật ngữ thường dùng trong triết học và khoa học để chỉ quan điểm phủ nhận quy luật nhân quả.

Thành ngữ liên quan

• Vô định luận triệt để: hình thức cực đoan của vô định luận, cho rằng không có bất kỳ quy luật nào chi phối thế giới.
  • Vô định luận triệt để dẫn đến chủ nghĩa hoài nghi tuyệt đối. (Quan điểm này phủ nhận mọi trật tự trong tự nhiên.)